السيد الطباطبائي ( مترجم : گرامى )

102

آغاز فلسفه ( ترجمه بداية الحكمه ) ( فارسى )

حجم دار تحقق پيدا كند و اگر حجم دارند لازمه‌اش اين است كه لااقل تقسيم وهمى و عقلى داشته باشند به فرض كه در صورت كوچكى بسيار زياد قابل تقسيم خارجى نباشند ؛ به علاوه اين‌كه اگر اجزاى مزبور غير متناهى باشند جسم حاصل از آنها نيز بايد غير متناهى باشد . البته اعتقاد به جزء غير قابل تجزيه اشكالات زيادى دارد كه در كتاب‌هاى مفصل بيان شده است . عقيده دوم همان اشكالى را دارد كه عقيدهء اتصال واحد حقيقى جسم بسيط دارد . آخر همان‌طور كه در جسم مركب اختلافاتى است در جسم بسيط هم اختلافى هست در اين‌كه آيا جسم بسيط ( مانند عناصر اوليه كه از اجسام مختلف الطبيعه‌اى تشكيل نشده‌اند ) همانطور كه حسّاً يك واحد متصل و بدون فاصله است حقيقتاً نيز همين طور است اتصال حقيقى داشته و در جوهر وجودشان اتصال تحقق دارد ؟ آنها اين طور مىگويند . آنها دليل‌هايى هم براى اعتقادشان ذكر كرده‌اند ولى در بحث مربوط به جسم بسيط ، ضعف اعتقاد مزبور روشن شده است . وقتى اتصال حقيقى جسم بسيط را نپذيريم پيداست كه اتصال حقيقى جسم مركب را نخواهيم پذيرفت . از طرفى همهء دانشمندان جديد علوم طبيعى پس از تجربه‌هاى علمى طولانى پذيرفته‌اند كه هر جسمى از اجزاى كوچك بسيار ريز تشكيل شده كه هر يك از آنها هم از اجزاى كوچك ديگرى تشكيل يافته‌اند كه يك جرم مركزى برخوردارند . اين نظريه دانشمندان را به عنوان يك اصل موضوعى مسلم مىپذيريم . عقيده اول هم به وضوح باطل است ، زيرا اشكال عقيدهء دوم و چهارم و پنجم را يك جا دارد چون ميان عقيدهء اتصال بالفعل جسم و عقيدهء تقسيم بالقوهء آن به اجزاى متناهى - كه آنها ديگر هيچ گونه تقسيمى ندارند - جمع نموده است . بنا به آنچه گفتيم جسم كه يك حقيقت متصل با امكان فرض امتدادهاى سه گانه در